اوراق قرضه صاحب منبع مالی (Sinking  fund Bonds)

در انتشار این نوع اوراق قرضه، ترتیبی خاص از اوراق قرضه منتشره همگی دراای یک وعده سررسید هستند. برای یک دوره معینی از سوی شرکت منبع مالی مشخصی در نظر گرفته میشود. در هر سال از طریق قرعه‌کشی معلوم می‌گردد که کدامیک  از اوراق قرضه منتشره در آن سال از صاحبان آنها خریداری و وجه آنها پراخت خواهد شد. با توجه به برنامه‌های مالی شرکت انتشاردهنده‌ این اوراق این اوراق قرضه ممکن است پرداختهای سالانه به این اوراق قرضه افزایشی یا کاهشی باشد مثلاً اگر شرکت اوراق قرضه پنج ساله منتشر کرده باشد می‌تواند سالانه یک پنجم آنها را از صاحبان آنها خریداری کند و پس از پنج سال کلیه اوراق قرضه را جمع‌آوری نماید . در این خصوص باید به این نکته عنایت داشت که اوراق‌قرضه‌ای که به این ترتیب منتشر میشوند زمان بازخرید آنها از سوی شرکت معلوم نیست بلکه زمان بازخرید به‌صورت تصادفی و از طریق قرعه‌کشی معلوم می‌گردد. بطور طبیعی یک پنجم اول اوراق قرضه دارای منبع مالی که مثلاً در سال اول خریداری میشوند دریافتی کمتری نسبت به یک پنجم دسته‌چهارم و پنجم خواهند داشت که در سالهای چهارم و پنجم از سوی شرکت از صاحبان آنها خریداری میشوند. علاوه بر این روش بازخرید اوراق قرضه دارای منبع مالی از دارندگان آنها، رویه‌ دیگری را هم شرکتها می‌توانند در پیش بگیرند و آن هم بازخرید درصد معینی از اوراق قرضه از بازار در هر سال است که پس از چند سال متوالی سبب جمع‌آوری کلیه اوراق قرضه از صاحبان آنها میشود بدون آنکه قرعه‌کشی صورت پذیرد.

اوراق قرضه جایزه‌دار

اوراق قرضه جایزه‌دار نوعی از اوراق قرضه هستند که برای خریداران و صاحبان آنهها علاوه بر بهره معینی که دوره به دوره دریافت می‌نمایند گاه به گاهی از طریق قرعه‌کشی جوایزی چون طلا و غیره تعلق می‌گیرد.

اوراق قرضه اندیکس‌دار( یاشاخص‌دار)

در دوره‌هایی که تورم در محیط‌های اقتصادی حاکم است ارزش درآمدهای اوراق قرضه که بصورت بهره به دارندگان آنها پرداخت میشود، روبه کاهش میگذارد و به این دلیل صاحبان اوراق قرضه در این دوره‌ها دچار ضرر می‌گردند و از قدرت خرید آنها کاسته میشود. در بعضی از کشورها برای مقابله با این وضعیت اوراق قرضه شاخص‌دار منتشر میشود که نرخ بهره این اوراق قرضه در شرایط تورمی طبق یک شاخص از پیش تعیین شده تصحیح می‌گردد تا آنکه نرخ بهره نسبت به نرخ تورم در سطح قابل قبولی قرار گیرد و سرمایه‌گذاران در اوراق قرضه بدلیل نرخ تورم موجود از خرید این اوراق خودداری نکنند. درآندسته از بازارهای سرمایه انتشار این نوع اوراق قرضه میسر است که قبلاً قوانین مربوط به این اقلام وجود داشته‌باشد.

اوراق قرضه سری ( یا متسلسل)(Serial Bonds)

اوراق قرضه‌سری یا متسلسل طوری تنظیم و منتشر میشوند که وعده تعدادی از آنها هر شش‌ماه و یا هر یک سال بسر می‌آید و مؤسسه انتشار دهنده اصل وفرع آنها را می‌پردازد و اوراق قرضه را از دارندگان آنها پس می‌گیرد. اوراق قرضه‌سری دارای ترتیب‌های زمانی کوتاه‌مدت و بلند‌مدت هستند. آندسته از این اوراق قرضه که وعده‌شان در کوتاه‌مدت بسر میاید نرخ بهره کمتر دریافت می‌کنند و دسته دیگری که وعدهشان در بلند‌مدت بسر‌می‌آید نرخ بهره بیشتری دریافت می‌نمایند. بدلیل متفاوت بودن وعده سررسید این نوع اوراق قرضه، خریداران مادر هستند با توجه به شرایط و علایق خود دسته معینی از اوراق قرضه سری را خریداری کنند مثلاً بانکهای تجاری علاقمند به عقد قراردادهای کوتاه‌مدت هستند و به این دلیل ممکن است اوراق قرضه سری با وعده‌های سررسید کوتاه‌مدت را ترجیح دهند. از سوی دیگر شرکتهایی که به انتشار اوراق قرضه سری اقدام می‌کنند باید تخمین‌های درستی راجع بع نقدار درآمدهای خود در آتیه داشته باشند تا بتوانند اوراق قرضه‌سری را در وعده‌های سررسید آنها خریداری کنند آندسته از شرکتها که دارای اموال غیرمنقول و درآمدزا هستند در این خصوص پیش بینی‌های صحیحی را می‌توانند عملی سازند زیرا اموال غیرمنقول اغلب درآمدهای مشخص ومعین دارند وبا گذشت زمان دردرآندهای آنها تغییرات مهمی رخ نمی‌دهند.

در اقتصادهای پیشرفته از اوراق قرضه سری استفاده کافی بعمل می‌آید و بویژه از این نوع اوراق قرضه در مواردب استفاده میشود که شرکت انتشاردهنده قصد دارد از درآمدهای حاصل از فروش این اوراق قرضه برای خرید اموال غیرمنقول استفاده کند و این اموال غیرمنقول دارای درآمدهای مستقر و معینی خواهند بود.

اوراق قرضه سهیم در سود (Income Bonds)

ماهیت اوراق قرضه سهیم در سود با سایر اوراق قرضه متفاوت است . برای اوراق قرضه سهیم در سود، نرخ بهره از پیش تعیین شده ولی فارغ از سود و زیان شرکت انتشار دهنده اوراق قرضه پرداخت سود به آنها انجام نمی‌شود بلکه اوراق قرضه سهیم در سود زمانی بهره پرداخت میشود که شرکت مورد نظر دارای سود باشد. بعبارت دیگر شرط سودآوری شرکت جهت پرداخت سود به اوراق قرضه‌سهیم در سود وجود دارد. اوراق قرضه‌سهیم در سود از جهت اینکه بهره معینی را برای دارندگان آنها ایجاد می‌کنند و درآمد حاصل از فروش آنها جزو بدهیهای شرکت بشمار می‌آید و نیز از جهت اینکه برای دارندگان خود حقی در اداره‌ شرکت بوجود نمی‌آورند، شبیه اوراق قرضه‌اند ولی از جهت اینکه پرداخت به این اوراق قرضه مشروط به سود آوربودن شرکت و تأیید آن از سوی هیات مدیره است به سهام ممتاز شباهت پیدا می‌کنند.

اوراق قرضه سهیم در سود دو نوع متفاوت دارند. در نوع اول این اوراق قرضه بهره‌های قابل پرداخت به این اوراق قرضه قابل ذخیره‌سازی هستند یعنی اگر شرکت مربوطه در یک سال سودخوبی بدست آورد می‌تواند بهره همان سال اوراق قرضه و نیز بهره سالهای ثبل را که پرداخت نشده‌اند بصورت یک‌جا پرداخت نماید در بعضی کشورهای غربی سود این نوع اوراق‌قرضه تا سه سال قابل ذخیره‌سازی ولی در نوع دوم اوراق قرضه‌سهیم در سود، بهره‌های قابل پرداخت به اوراق قرضه قابل ذخیره‌سازی نیست و اگر در سال معینی شرکت نتواند سودی تحصیل نماید در اینصورت سود آن سال برای سالهای بعدی قابل ذخیره و پرداخت نخواهد بود.

در کشورهای غربی اوراق قرضه سهیم در سود در قیاس با سهام ممتاز قابلیت فروش بهتری دارند و خرید و فروش آنها از سهولت بالاتری برخوردار است . بطور کلی تفاوتهای اوراق قرضه سهیم در سود و سهام ممتاز در کشورهای غربی عبارتند از :

1- معامله اوراق قرضه سهیم در سود به نسبت معامله سهام ممتاز از سرعت بیشتری برخوردار است .

2- بهره‌ای که به اوراق قرضه سهیم در سود پرداخت میشود از مالیات معاف است.

3- اغلب اوقات نرخ بهره اوراق سهیم در سود از نرخ سودآوری سهام ممتاز کمتر است.

اوراق قرضه‌دارای حق رأی(Option Bonds)

دارندگان اوراق قرضه دارای حق رأی علاوه بر اینکه می‌توانند از امتیازات مربوط به اوراق قرضه برخوردار شوند و رأی هم بدهند در عین حال می‌توانند در ظرف مدت زمانی مشخصی تعدا معلومی از سهام شرکت را با قیمت پیش‌بینی شده‌ای خریداری نمایند. خریداران این نوع اوراق قرضه آگاهی دارند که در دوره‌ای که می‌توانند حق رأی خو را بکارگیرند به احتمال زیاد قیمت سهام شرکت مربوطه افزایش خواهد یافت ولی آنان خواهند توانست طبق حقی که دارند این سهام را با قیمت پائین‌تری خریداری نموده و از این جهت منافع خوبی بدست آورند . مثلاً برای دارندگان اوراق قرضه‌مذکور ممکن است به ازاء هر حقی که از نظر رأی دادن دارند یک سهم به قیمت 1000 واحد پول فروخته‌شود در صورتیکه قیمت بازار سهام شرکت در دوره استفاده  از حق رأی ، معادل 1200 واحد پول باشد در این حالت به ازاء هر حق رأی 200 واحد پول به نفع دارنده‌اوراق قرضه دارای حق رأی خواهد بود.

اوراق قرضه دارای حق رأی نسبت به سرمایه‌ای که برای شرکت انتشاردهنده‌ آنها فراهم می‌کنند در قیاس با سهامی که بتوانند همین مقدار سرمایه را تأمین کنند منافعی دارند و هزینه کمتری را بر شرکت تحمیل می‌نمایند. براین نرخ بهره این نوع اوراق قرضه نسبت با اوراق قرضه معوملی کمتر است .

باید توجه داشت که صاحبان اوراق قرضه دارای حق رأی دردوره‌معینی می‌توانند تعدادی از سهام شرکت را با قیما معینی خریداری کنند بنابراین ایندسته از دارندگان اوراق قرضه هم بصورت صاحبان سهام شرکت درمیایند و هم بخشی از اوراق قرضه را در احتیار خواهند داشت در حالیکه اگر اوراق قرضه‌منتشر شده از نوع قابل تبدیل به سهام باشد به هنگام تبدیل اوراق قرضه به سهام، دیون شرکت که بصورت اوراق قرضه‌قابل تبدیل به سهام است بصورت سرمایه‌شرکت درمیاید. چنانچه اوراق قرضه از نوع دارای حق رأی باشد به هنگام استفاده از حق رأی دارندگان این اوراق قرضه می‌توانند سهام شرکت را خریداری نمایند در این وضعیت، هم سرمایه جدید به شرکت سرازیر میشود و هم اغلب اوقات ارزش سهام شرکت در بازار ازدید پیدا می‌کند و هم اینکه شرکت دیون خود را بشکل اوراق قرضه دارای حق رأی حفظ می‌کند. بزبان دیگر با انتشار اوراق قرضه دارای حق رأی هم شرکت از صاحبان اوراق قرضه وام می‌گیرد و هم این وامها بصورت وام باقی می‌مانند و سبب میشود که با فروش سهام جدید در دوره استفاده از حق رأی تعداد سهام شرکت و در نتیجه سرمایه‌شرکت نیز افزایش پیدا کند و تأمین منابع جدید پولی از دو راه اوراق قرضه و سهام میسر گردد.

از سوی دیگر اگر شرکت انتشاردهنده اوراق قرضه دارای حق رأی این اوراق را به تعداد زیادی منتشر کند احتمال کاهش ارزش سهام این شرکت در بازار وجود خواهد داشت زیرا در آتیه نزدیکی بخش مهمی از اوراق قرضه منتشره تبدیل به سهام میشوند و درآمد سرانه هر سهم را کاهش میدهند این موضوع باید از طرف شرکت مربوطه مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد و هزینه آن نسبت تعداد اوراق قرضه‌ای که منتشر میشوند به حالت بهینه و قابل قبول درآید.

3 ـ اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام (Convertible Bonds)

افرادی که به خرید اوراق قرضه‌ قابل تبدیل به سهام  می‌پردازند قادر هستند اوراق قرضه خود را با نسبت معینی وبا قیمت مشخصی به تعدادی سهم عادی که تعداد آن هم قبلاً معلوم شده‌است، تبدیل نمایند. قیمت سهام در تبدیل اینگونه اوراق قرضه از طریق افزودن مبلغی معادل با پانزده الی بیست درصد بر قیمت جاری بازار سهام عادی بدست میاید. مثلاُ اگر شرکتی اوراق قرضه‌قابل تبدیل به سهام هر کدام به ارزش 10000 واحد پولی و با بهره 18 درصد منتشر نموده‌باشد و در همین اثنا قیمت هر واحد سهم شرکت در بازار 1500 واحد پول باشد در اینصورت ممکن است قیمت هر سهم شرکت برای تبدیل اوراق قرضه به سهام معادل 2000 واحد پول از طرف شرکت تعیین گردد. در اینصورت اگر دارنده‌یک ورقه قرضه قابل تبدیل به سهام بخواهد ورقه‌قرضه‌ خود را به سهام قابل تبدیل به سهام تبدیل کند باید 10000 واحد پول را که قیمت یک ورقه قرضه است، به قیمت تبدیلی هر سهم که 2000 واحد پول است تقسیم نماید.   که در این حالت خواهد توانست با تحویل ورقه قرضه به شرکت یادشده پنج سهم از سهام شرکت را دریافت نماید. بعبارت دیگر نسبت تبدیل ورقه قرضه به سهام، معادل یک به پنج است و یا پنج سهم در مقابل یک ورقه قرضه قرار دارد.

در خصوص انتشار اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام این تصور وجود دارد که شرکت از زاه انتشار این اوراق در واقع به سرمایه‌ای دست میابد که فعلاً به آن دسترسی ندارد این سرمایه در آینده به شرکت تعلق پیدا می‌کند . شرکت منتشرکننده این اوراق قرضه در واقع سهام خود را که قیمت جاری بازار آنها معلوم است به قیمتی بالاتر می‌فروشد که تصور میکند در آینده به آن قیمت خواهد رسید. زمانیکه شرکتی دارای قیمت سهم از قرار هر واحد 1500 واحد پولی است و اوراق قرضه‌قابل تبدیل به سهام از قرار هر واحد برابر 10000 واحد پول منتشر می‌کند و برای تبدیل اوراق قرضه به سهام ، قیمت هر سهم را 2000 واحد پولی اعلام می‌کند فی‌الواقع هر ورقه قرضه را معادل 5 سهم بشمار میاورد و اگر دارنده یک ورقه‌قرضه تصمیم به تعویض ورقه قرضه با سهام بگیرد پولی معادل با 10000 واحد پولی را در اختیار شرکت میگذارد. اما این ریسک برای صاحب ورقه‌قرضه وجود دارد که قیمت هر سهم شرکت در آینده به 2000 واحد پول نرسد و لذا ممکن است تعدادی از دارندگان ورقه قرضه تا رسیدن قیمت هر سهم به 2000 واحد پول صبر کنند و تنها به درآمد بهره‌ورقه قرضه کفایت کنند تا آنکه قیمت بازار هر سهم به 2000 واحد پولی برسد و آنگاه با تبدیل ورقه قرضه یه سهام ، به صورت سهامدار شرکت درآیند.

اما شرکتهای انتشاردهنده اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام امیدوارند که در مدت کوتاهی همه یا بخش مهمی از اوراق قرضه را به سهام تبدیل کنند زیرا تا اوراق قرضه منتشره به سهام تبدیل نشوند انتشار دوباره اوراق قرضه و یا گرفتن وام از منابع دیگر دارای محدودیت خواهد شد . به این دلیل و برای مقابله با محدودیت‌های آتی اغلب در قراردادهای مربوط به انتشار اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام حکم یا حق بازخرید اوراق قرضه (call feature) جای میگیرد تا آنکه مدیریت شرکت بتواند اوراق قرضه منتشره را با قیمت معینی از دارندگان، از دارندگان آنها بازخرید کند تا بدین‌ترتیب دارندگان اوراق قرضه به تبدیل آنها به سهام ترغیب ویا مجبور شوند. قیمت بازخرید اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام معمولاً ده تا بیست درصد بالاتر از قیمت اسمی یا قیمت روی ورقه قرضه تعیین می‌گردد تا آنکه از ضررهای محتمل دارندگان اوراق قرضه جلوگیری شود. اگر قیمت ورقه‌قرضه قابل تبدیل به سهم برابر 10000 واحد پول باشد قیمت بازخرید آن از طرف شرکت انتشار دهنده برابر12000 واحد پول خواهد بود تا زمانیکه قیمت بازخرید اوراق قرضه برابر ارزش مبادله اوراق قرضه در بازار و یا از آن بیشتر باشد، صاحبان اوراق قرضه تمایل خواهند داشت که این اوراق را با سهام تعویض کنند. بزبان دیگر قیمت بازخرید اوراق قرضه‌قابل تبدیل به سهام اگر نسبت به قیمت بازار آنها بیشتر و یا حداقل با قیمت بازار برابر باشد امکان تبدیل اوراق قرضه به سهام وجود خواهد داشت.

در ادبیات مربوط به سرمایه‌گذاری، مفهومی بنام ارزش مبادله اوراق قرضه وجود دارد که بعضاً در بحث تبدیل اوراق قرضه به سهام مورد استفاده قرار میگیرد. براساس این مفهوم ارزش مبادله اوراق قرضه عبارتست از ارزش بازار هر ورقه سهم ضربدر تعدادی از سهام که هر ورقه‌قرضه می‌تواند دریافت نماید. مثالاً اگر ارزش بازار هر سهم 1500 واحد پول باشد ولی شرکت برای مبادله اوراق قرضه و سهام ارزش هر سهم را 2000 واحد پول اعلام کند ورقه‌قرضه‌10000 واحد پولی 5 سهم   می‌تواند دریافت کند در اینصورت ارزش مبادله‌اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام برابر است با 7500 1500=7500) * (5  واحد پولی خواهد بود. حال بر اساس این مفهوم اینگونه می‌توان اظهار داشت که اگر قیمت بازخرید هر ورقه قرضه از سوی شرکت 12000 واحد پولی نسبت به ارزش مبادله 7500 واحد پولی بیشتر خواهد بود. بعضی از متخصصین در تبدیل اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام به مقایسه قیمت بازخرید ورقه قرضه و ارزش مبادله اقدام می‌:نند و معتقدند که تبدیل اوراق قرضه به سهام زمانی میسر است که ارزش یا قیمت بازخرید بیشتر از قیمت، یا ارزش مبادله باشد وگرنه دارندگان اوراق قرضه حاضر خواهند بود با قیمت پیشنهادی وبازخریدی شرکت اوراق قرضه‌خود را به شرکت بفروشند و از تبدیل آن به سهام خودداری نمایند.

اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام برای شرکتهای انتشاردهنده و نیز خریداران آنها بعضی امتیازات بهمراه دارند. از دیدگاه شرکت انتشاردهنده اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام امتیازی که وجود دارد این است که انتشار این اوراق قرضه کاهش کمتری دردرآمدی هر سهم ایجاد می‌کند مثلاً اگر سرمایه ثبت شده یک شرکت معادل 100 میلیون واحد پول و ارزش اسمی هر سهم آن برابر 1000 واحد پول و قیمت بازار هر سهم 1500 واحد پول باشد و شرکت بخواهد معادل 50 میلیون واحد پول بر سرمایه‌خود بیفزاید و برای این منظور سهام جدید منتشر کند در این حال برای اینکه سهام جدید بخوبی و در مدت کوتاهی بفروش برسند لازم است قیمت هر سهم جدید نسبت به قیمت بازار سهام 252 واحد پول ((1500-1250=250 ارزانتر خواهد بود . تحت این شرایط برای بدست آوردن 50 میلیون واحد پول سرمایه‌جدید فروش 40000 سهم (50000000:1250=40000) کفایت می‌کند . از سوی دیگر اگر دارنده یک ورقه قرضه‌قابل تبدیل به سهام به ارزش 10000 واحد پولی بخواهد اوراق قرضه‌خود را به سهام تبدیل کند قیمت هر سهم از سوی شرکت 2000 واحد پول اعمال میشود که نسبت به قیمت سهام جدید از قرار هر سهم 1250 واحد پولی ، معادل 750 واحد پول گرانتر است . چنانچه شرکت بخواهد به جای انتشار 40000 سهم و فروش هر سهم به قیمت 1250 واحد پولی و دریافت 50 میلیون سرمایه جدید، سرمایه‌جدید را تنها از طریق تبدیل اوراق قرضه به سهام تأمین کند در اینصورت این کار با25000 سهم جدید تأمین خواهد شد(50000000;2000=25000) از آنجاکه تأمین سرمایه‌جدید یادشده از طریق انتشار اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام منتهی به افزایش کمتر سهام جدید میشودؤ یعنی 25000 سهم در مقابل 40000 سهم ، لذا اثر آن در کاهش درآمد سرانه‌هر سهم کمتر از آلترناتیو فروش سهام جدید به قیمت 1250 واحد پولی است و از این گذشته بدلیل قابل تبدیل بودن اوراق قرضه به سهام معمولاً نرخ بهره این اوراق قرضه نسبت به اوراق قرضه کمتر است.

در کشورهای غربی اغلب شرکتهایی که در حال حاضر دارای قیمت سهام کمتر در بازار بوده ولی احتمال افزایش قیمت سهام آنها در آتیه زیاد است علاقمند به انتشار اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام هستند. علاوه بر این آندسته از شرکت‌های کوچک که پتانسیل توسعه و افزایش بازار را دارند، تمایل دارند که به انتشار اوراق قرضه‌قابل تبدیل به سهام اقدام کنند. شرکتهایی که نسبت گسترش در آنها به لحاظ فعالیت زیاد است به همین ترتیب علاقمند به انتشار این قبیل اوراق قرضه هستند.

افراد و یا مؤسساتی که به خرید اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام اقدام می‌کنند معمولاً پس از مدتی انتظار و مشاهده نتایج عملکرد شرکت مربوطه در خصوص تبدیل اوراق قرضه به سهام تصمیم‌ می‌گیرند در صورتیکه عملکرد و نتایج کار شرکت موفقیت آمیز باشد این احتمال وجود دارد که بخش مهمی از صاحبان اوراق قرضه حاضر شوند جزو شرکاء و سهامداران جدید شرکت دربیایند.

4- انواع اصلی اوراق قرضه

در کشورهای پیشرفته صنعتی ودر اقتصادهای شکوفا و فعال، اوراق قرضه دارای انواع متفاوتی هستند که در اینجا به بررسی انواه اصلی و مهم آنها می‌پردازیم:

1-اوراق قرضه بدون پشتوانه ( یا بدون گارانتی)(Debentures)

اوراق قرضه بدون پشتوانه تنها با اتکا به عنوان و اعتبار شرکت در بازار منتشر میشوند و برای بازپرداخت آنها تضمین و یا اعتبار مشخی جز اعتبار شرکت انتشار دهنده وجود ندارد. اغلب اوراق قرضه از همین نوع هستند که هزینه آنها آنها برای شرکتها در پائین‌ترین سطح خود می‌باشد. اوراق قرضه بدون پشتوانه را بیشتر اوقات آندسته از شرکتهای تولیدی منتشر می‌کنند که دارئیهای ثابت و محدود آنها در جهت ضمانت پرداخت اصل و فرع اوراق قرضه چندان مناسب نیست از این نوع اوراق قرضه شرکت‌ها و مؤسسات دولتی کمتر استفاده می‌نمایند. مؤسسات و شرکتهایی که به انتشار این دسته از اوراق بهادارر اقدام می‌کنند به منظور جلب نظر و تأمین اطمینان خریداران اوراق قرضه در قرارداد مربوطه به انتشار این نوع اوراق قرضه احکامی از قبیل محدودیت در پرداخت سهم سود، محدودیت در سرمایه‌گذاریهای جدید و نیز محدودیت در گرفتن وام جدید را جای میدهند تا آنکه حقوق صاحبان اوراق قرضه محفوظ باقی بماند.

2- اوراق قرضه پشتوانه‌دار ( یا دارای گارانتی)(Guaranteed Bonds)

در انتشار اوراق قرضه پشتوانه‌دار همه یا بخشی از دارئیهای مختلف شرکت انتشار دهنده از قبیل اراضی، بناها، دستگاهها و ماشین‌آلات، تأسیسات و غیره به عنوان تضمین پرداخت اصل و فرع اوراق قرضه معرفی میشوند. از سوی دیگر در بسیاری موارد بانکها ، هولدینگها و بعضاً دولتها به عنوان ضامن و عهده‌دار پرداخت اصل و فرع اوراق قرضه پشتوانه‌دار ایفای نقش می‌کنند. از این‌گونه اوراق بهادار در کشورهای غربی عموماً مؤسسات دولتی و شرکت‌های راه‌آهن استفاده می‌کنند

مدتی بود که اصلاْ حال و حوصله نوشتن مطلب برای وبلاگ رو نداشتم این برنامه اعتراض های آذربایجان و البته تبریز بدجوری اعصاب من رو خط خطی کرده بود به هرحال تصمیم گرفتم هرموقع که حوصله کردم یه نگاهی هم به وبلاگ بیاندازم 

اشکالات مربوط به اوراق قرضه

در مورد اوراق قرضه برای شرکتها مشکلاتی نیز وجود دارد که به تشریح آنها می‌پردازیم :

1ـ برای انتشار اوراق قرضه باید مراحل مختلف قانونی از طرف شرکت انتشار دهنده طی شود و هزینه‌های معینی صرف گردد این دو فعالیت سبب میشود که اغلب شرکتهای کوچک نتوانند از امکان انتشار اوراق قرضه بهره‌مند گردند.

2ـ شرایط اقتصادی و تحو لات محیطی شرکتهای انتشار دهنده اوراق قرضه پیوسته در حال تغییر است و نمی‌توان کلیه این تغییر و تحولات آتی را بدقت پیش‌بینی نمود به این جهت ممکن ایت منتشر کننده اوراق قرضه در پریودهای آینده از نظر سودآوری و تأمین درآمد دچار مشکلاتی گردد در حالیکه در همین دوره‌ها باید مسؤولیت پرداخت اصل و فرع اوراق قرضه را ایفا کند در اینگونه وضعیت‌ها مسؤولیت‌های شرکت مربوطه سنگین میشود.

3ـ انتشارا وراق قرضه سبب افزایش بدهیهای شرکت میشود و باعث ازدیاد نسبت بدهی به سرمایه همان شرکت و در نتیجه سبب بالارفتن ریسک شرکت می‌گردد و تازمانی که سرمایه‌شرکت مورد بحث افزای پیدا نکرده، امکان اخذ وام یا نتشار دوباره اوراق قرضه محدود میشود.

4ـ در صورتیکه نرخ سودآوری شرکت در مقابل نرخ بهره‌اوراق قرضه تنزل پیدا کند، سودآوری سرمایه شرکت کاهش میابد . ارزش شرکت در بازار به دلیل همین شرایط کاهش می‌یابد.

6-  در بعضی کشورها سرمایه‌حاصله از انتشار اوراق قرضه قانوناًهمانند سرمایه صاحبان سهام تلقی می‌گردد و احکام سرمایه سهامداران برآن جاری میشود. در صورتیکه در مواردی شرکت بدلیل سرمایه‌گذاری در زمینه‌و یا مناطقی از بعضی از تخفیفت و یا امتیازات برخوردار باشد، صرف سرمایه حاصل از انتشار اوراق بهادار هم در این زمینه‌ها و یا مناطق، شرکت را از امتیازات و یا حمایت‌های قانونی برخوردار می‌سازد.

7- در بسیاری موارد قرضه بنام حامل است یعنی دارنده‌ آن صاحب ورقه‌قرضه شناخته میشود . بعضی از شرکتها بویژه شرکتهای خانوادگی که می‌توانند برای باقی گذاشتن درآمد صاحبان شرکت در داخل تعدادی اوراق قرضه را بین دارندگان سهام توزیع کنند و آنها را فروخته شده نشان دهند. در اینصورت درآمدهایی که در صورت توزیع‌شدن بین صاحبان سهام باید مالیات می‌پرداختند، بدون پرداخت مالیات در اختیار شرکت قرار می‌گیرند.

8- در آندسته از محیط‌های اقتصادی که نرخ تورم زیاد است رفته رفته قدرت خرید واحدهای پولی کاهش پیدا می‌کند و به عبارت دیگر ارزش پول کم می‌گردد در این شرایط انتظار اوراق قرضه برای شرکتها‌ یک فرصت مطلوب بشمار میاید زیرا با انتشار اوراق قرضه به پولهایی دسترسی پیدا می‌کنند که قدرت خرید معینی دارند ولی در موقع پرداخت اصل و فرع قرضه واحدهایی از پول را در اختیار دارندگان اوراق قرضه قرار میدهند که قدرت حرید کمتری دارند و بدلیل داشتن قدرت خرید کمتر تحصیل این پولها از سوی شرکت راحت‌تر از گذشته است .

2- نقاط قوت و ضعف اوراق قرضه از دیدگاه شرکت انتشار دهنده آنها

 اوراق قرضه از دیدگاه شرکتهای انتشاردهنده آنها دارای نقاط قوتی بشرح زیر هستند:

1ـ اوراق قرضه زمانی می‌توانند انتشار پیدا کنند که سایر منابع سرمایه دارای کفایت و حجم کافی نباشند و با وجود شرایط مطلوب تولید و فروش هزینه انتشار اوراق قرضه به راحتی تحمل گردد در اینصورت بدلیل رونق بازار فروش، شرکت مربوطه هزینه اوراق قرضه را می‌ردازد و سود قابل قبلوی را بدست میاورد بنابراین در شرایط رونق بازار انتشار اوراق قرضه یک آلترناتیو جالب برای استفاده از فرصت‌های اقتصادی است .

2ـ  شرکتها این امکان را دارا هستند که با توجه به پیش‌بینی جریانات خروج پول از شرکت در طول سالهای آینده، مسؤولیت‌های ناشی از انتشار اوراق قرضه را به دقت مورد بررسی قرار دهند و در صورت داشتن توان ایفا وظایف خود در قبال انتشار اوراق قرضه،به انتشار این اوراق اقدام کنند. بزبان دیگر انتشار اوراق قرضه برای شرکت انشتار دهنده آن مسؤولیتهای مالی معینی را ترسیم میکند.

که این مسؤلیت‌ها بصورت خروج پول از شرکت متظاهر خواهد شد. شرکت مربوطه به این مسؤولیت‌های ویژه و بدون ابهام می‌تواند در مورد انتشار اوراق بهادار مثل سهام از نظر مسؤولیتهایی که برای شرکت بوجود میاورد پیشاپیش بصورت قطعی و معین قابل ترسیم نمی‌باشد .

3- انتشار اوراق بهادار، منجمله اوراق قرضه، سبب می‌شود که شرکت مربوطه با شرکاء جدید روبرو نباشد و در مقابل پولی که از طریق فروض اوراق بهادار بدست میاورد دیگران را در حوزه‌مدیریت خود دخالت ندهد.

4-  تا زمانیکه نرخ سودآوری شرکت در مقابل سرمایه مورد استفاده آن از نرخ بهره اوراق قرضه بیشتر باشد استفاده از رویه انتشار اوراق قرضه به منظور تأمین مالی، سود شرکت را افزایش میدهد در صورتیکه از دیدگاه سهامداران انتشار اوراق قرضه با شرایط یادشده ریسکی را برای شرکت در برنداشته باشد در این حال ارزش سهام شرکت در بازار روه فزونی میگذارد وارزش بازار شرکت به تنبع آن افزایش می‌یابد.

5- در بسیاری موارد در قوانین کشورهای مختلف، بهره‌های پرداختی به صاحبان اوراق قرضه شرکت جزو هزینه‌های شرکت محسوب میشود و از درآمدهای کسر می‌گردد در نتیجه مبلغی که شرکت باید برای آن مالیت بپردازد به مقادیر کمتری تنزل میابد.

3ـ صاحبان اوراق قرضه برروی دارئیهای شرکت تقدم دارند درصورتیکه یک شرکت ورشکست شود ابتدا لازم است از طریق دارئیهای آن شرکت حقوق صاحبان اوراق قرضه از طریق فروش دارائیهای شرکت تأمین می‌گردد و اگر مقداری از دارئیها موجود باشد آنگاه به ایفا حقوق صاحبان سهام اقدام میشود در اینصورت صاحب سهم بیشتر حقوق بیشتری دارد و صاحب سهم کمتر دریافتی کمتری خودهد داشت.

4ـ صاحبان اوراق قرضه می‌توانند تحت شرایط خاص نظرات خود را در سطح مدیریت شرکت اعمال کنند گرچه طلبکاران ویا صاحبان اوراق اوراق قرضه بطور مستقیم دراداره یک شرکت دخالت ندارند ولی ممکن است صاحبان اوراق قرضه در قرار خرید اوراق قرضه

ویا با نظر مجمع عمومی بتوانند بعضی محدودیتها را بر مدیریت شرکت اعمال کنند این محدودیتها می‌تواند بشکل تعیین حدو مرز در مورد گرفتن وام از منابع برون شرکتی، نسبت مقدار وام به کل سرمایه، حقوق مدیران و غیره باشد. علاوه براین طلبکاران و صاحبان اوراق قرضه می‌توانند در مقابل مدیریتی که حقوق قانونی آنها را ایفا نمی‌کمد به مراجع قانونی شکایت کنند. بطور خلاصه می‌توان به این نکته اشاره نمود که بین صاحبان اوراق قرضه و صاحبان سهام از نظر ریسک، درآمد و اعمال کنترل بر شرکت تفاوت‌‌هایی وجود دارد.

اوراق قرضه (Bonds)

اوراق قرضه ممکن است از طرف شرکتهای سهامی ویا از طرف مؤسسات دولتی منتشر شوند. اوراق قرضه در واقع اسناد بدهی بلندمدت هستند. برروی اوراق قرضه ارزش اسمی (normal value) آنها ثبت میشود. برروی اوراق قرضه ممکن است تاریخ بازپرداخت آنها قید شود و یا براساس توافق فی‌مابین، زمان پرداخت آنها به دارنده اوراق قرضه اعلام گردد. معمولاً براساس نوشته روی ورقه قرضه یا بر اساس توافق جداگانه‌ای پرداخت ارزش (یاسود) ورقه قرضه بصورت هر شش‌ماه یکبار یا هر سال یکبار تعهد می‌گردد. درصدبهره ورقه قرضه برروی آن قید میشود و پرداخت بهره‌ورقه قرضه هرسه ماه یکبار ویا هرشش ماه یکبار و یا هرسال یکبار صورت می‌پذیرد. بسیاری ازاوراق قرضه دارای وعده پنج سال ویا بیشتر هستند. وعده بازپرداخت ورقه قرضه از یک کشور به کشوردیگر با توجه به شرایط اقتصادی کشورها متفاوت است .حتی دردرون یک کشور و تحت شرایط اقتصادی مشابه می‌تواند از صنعتی به صنعت دیگر فرق داشته‌باشد. در امریکا اوراق قرضه‌بلندمدت از طرف شرکتهای راه‌آهن با وعده نودونه ساله هم منتشر شده‌است و در مقابل در بعضی موارد نادر درامریکا اوراق قرضه‌ای منتشر شده‌است که تاریخ معینی در مورد بازپرداخت اصل ورقه قرضه پیش بینی نشده ولی پرداخت مرتب بهره سالیانه آن از طرف مؤسسه انتشاردهنده تعهد شده‌است. در اغلب موارد وعده بازپرداخت اوراق قرضه مؤسسات صنعتی محدود و کم است ولی وعده بازپرداخت اوراق قرضه مؤسسات خدماتی و دولتی طولانی و زیاد است .

1ـ1ـ ویژگیهای اوراق قرضه

اوراق قرضه ویژگیهایی دارند که آنها را از سرمایه سهامداران و سایر انواع بدهیها متفاوت میسازد این ویژگیها عبارتند از:

1ـ تفاوت اول در خصوص وعده اوراق قرضه است. اوراق قرضه باید در تاریخ معینی بازپرداخت شوند ولی برای سرمایه سهامداران چنین الزامی وجود ندارد.

2ـ اوراق قرضه برروی درآمدهای مؤسسه انتشاردهنده آنها حق تقدم دارند . صاحبان اوراق قرضه نسبت به درآمدهای شرکت یا مؤسسه مربوطه در مقابل سهامداران اولویت دارند زیرا از درآمدهای حاصله ابتدا باید حقوق طلبکاران یعنی حقوق صاحبان اوراق قرضه پرداخت شود و چنانچه ازدرآمدهای حاصله مبلغی باقی‌بماند درآن صورت برای صاحبان سهام سودسهام پرداخت می‌گردد. بهره بدهیها به صورت هزینه‌های ثابت از پیش تعیین شده‌ است. در پایان یک دوره فعالیت، بدون توجه به سطح درآمدهای شرکت یا مؤسسه انتشاردهنده اوراق قرضه، بهره اوراق قرضه باید پرداخت شود. این پرداخت قانوناً الزام دارد به این دلیل خرید اوراق قرضه هم از سوی افرادی صورت میگیرد که طالب درآمدهای ثابت و معین هستند وهم از سوی شرکتها یا مؤسساتی مانند بانکها، شرکتهای بیمه ومؤسسات مالی انجام میشود که در فعالیت‌های خود نیازمند درآمدهای قطعی و مشخص می‌باشند. صاحبان اوراق قرضه باید در زمانهای معین بهره اوراق قرضه خود را دریافت نمایند در حالیکه صاحبان سهام تنها در صورت وجود سود قابل قبول و یا وجود منابع مالی قابل توزیع می‌توانند حق سهم دریافت کنند. از سوی دیگر دریافتیهای صاحبان اوراق قرضه یک شرکت معین در چهارچوب سوداوراق قرضه محصور است واگر شرکت سودآوری زیادی هم داشته‌باشد فقط به پرداخت بهره‌اوراق قرضه اقدام می‌نماید. در صورتیکه با افزایش مقدار سود شرکت مربوطه، سهامدارن می‌توانند سودبیشتری را دریافت کنند. به عبارت دیگر در حالیکه سهم سود صاحبان سهام شرکت انتشار دهنده اوراق قرضه متغیر است، درآمد بهره‌صاحبان اوراق قرضه‌همان شرکت ثابت می‌باشد ولی پرداخت بهره به اوراق قرضه الزام دارد در صورتیکه برای صاحبان سهام پرداخت سود سهم الزامی نیست.