3 ـ اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام (Convertible Bonds)

افرادی که به خرید اوراق قرضه‌ قابل تبدیل به سهام  می‌پردازند قادر هستند اوراق قرضه خود را با نسبت معینی وبا قیمت مشخصی به تعدادی سهم عادی که تعداد آن هم قبلاً معلوم شده‌است، تبدیل نمایند. قیمت سهام در تبدیل اینگونه اوراق قرضه از طریق افزودن مبلغی معادل با پانزده الی بیست درصد بر قیمت جاری بازار سهام عادی بدست میاید. مثلاُ اگر شرکتی اوراق قرضه‌قابل تبدیل به سهام هر کدام به ارزش 10000 واحد پولی و با بهره 18 درصد منتشر نموده‌باشد و در همین اثنا قیمت هر واحد سهم شرکت در بازار 1500 واحد پول باشد در اینصورت ممکن است قیمت هر سهم شرکت برای تبدیل اوراق قرضه به سهام معادل 2000 واحد پول از طرف شرکت تعیین گردد. در اینصورت اگر دارنده‌یک ورقه قرضه قابل تبدیل به سهام بخواهد ورقه‌قرضه‌ خود را به سهام قابل تبدیل به سهام تبدیل کند باید 10000 واحد پول را که قیمت یک ورقه قرضه است، به قیمت تبدیلی هر سهم که 2000 واحد پول است تقسیم نماید.   که در این حالت خواهد توانست با تحویل ورقه قرضه به شرکت یادشده پنج سهم از سهام شرکت را دریافت نماید. بعبارت دیگر نسبت تبدیل ورقه قرضه به سهام، معادل یک به پنج است و یا پنج سهم در مقابل یک ورقه قرضه قرار دارد.

در خصوص انتشار اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام این تصور وجود دارد که شرکت از زاه انتشار این اوراق در واقع به سرمایه‌ای دست میابد که فعلاً به آن دسترسی ندارد این سرمایه در آینده به شرکت تعلق پیدا می‌کند . شرکت منتشرکننده این اوراق قرضه در واقع سهام خود را که قیمت جاری بازار آنها معلوم است به قیمتی بالاتر می‌فروشد که تصور میکند در آینده به آن قیمت خواهد رسید. زمانیکه شرکتی دارای قیمت سهم از قرار هر واحد 1500 واحد پولی است و اوراق قرضه‌قابل تبدیل به سهام از قرار هر واحد برابر 10000 واحد پول منتشر می‌کند و برای تبدیل اوراق قرضه به سهام ، قیمت هر سهم را 2000 واحد پولی اعلام می‌کند فی‌الواقع هر ورقه قرضه را معادل 5 سهم بشمار میاورد و اگر دارنده یک ورقه‌قرضه تصمیم به تعویض ورقه قرضه با سهام بگیرد پولی معادل با 10000 واحد پولی را در اختیار شرکت میگذارد. اما این ریسک برای صاحب ورقه‌قرضه وجود دارد که قیمت هر سهم شرکت در آینده به 2000 واحد پول نرسد و لذا ممکن است تعدادی از دارندگان ورقه قرضه تا رسیدن قیمت هر سهم به 2000 واحد پول صبر کنند و تنها به درآمد بهره‌ورقه قرضه کفایت کنند تا آنکه قیمت بازار هر سهم به 2000 واحد پولی برسد و آنگاه با تبدیل ورقه قرضه یه سهام ، به صورت سهامدار شرکت درآیند.

اما شرکتهای انتشاردهنده اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام امیدوارند که در مدت کوتاهی همه یا بخش مهمی از اوراق قرضه را به سهام تبدیل کنند زیرا تا اوراق قرضه منتشره به سهام تبدیل نشوند انتشار دوباره اوراق قرضه و یا گرفتن وام از منابع دیگر دارای محدودیت خواهد شد . به این دلیل و برای مقابله با محدودیت‌های آتی اغلب در قراردادهای مربوط به انتشار اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام حکم یا حق بازخرید اوراق قرضه (call feature) جای میگیرد تا آنکه مدیریت شرکت بتواند اوراق قرضه منتشره را با قیمت معینی از دارندگان، از دارندگان آنها بازخرید کند تا بدین‌ترتیب دارندگان اوراق قرضه به تبدیل آنها به سهام ترغیب ویا مجبور شوند. قیمت بازخرید اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام معمولاً ده تا بیست درصد بالاتر از قیمت اسمی یا قیمت روی ورقه قرضه تعیین می‌گردد تا آنکه از ضررهای محتمل دارندگان اوراق قرضه جلوگیری شود. اگر قیمت ورقه‌قرضه قابل تبدیل به سهم برابر 10000 واحد پول باشد قیمت بازخرید آن از طرف شرکت انتشار دهنده برابر12000 واحد پول خواهد بود تا زمانیکه قیمت بازخرید اوراق قرضه برابر ارزش مبادله اوراق قرضه در بازار و یا از آن بیشتر باشد، صاحبان اوراق قرضه تمایل خواهند داشت که این اوراق را با سهام تعویض کنند. بزبان دیگر قیمت بازخرید اوراق قرضه‌قابل تبدیل به سهام اگر نسبت به قیمت بازار آنها بیشتر و یا حداقل با قیمت بازار برابر باشد امکان تبدیل اوراق قرضه به سهام وجود خواهد داشت.

در ادبیات مربوط به سرمایه‌گذاری، مفهومی بنام ارزش مبادله اوراق قرضه وجود دارد که بعضاً در بحث تبدیل اوراق قرضه به سهام مورد استفاده قرار میگیرد. براساس این مفهوم ارزش مبادله اوراق قرضه عبارتست از ارزش بازار هر ورقه سهم ضربدر تعدادی از سهام که هر ورقه‌قرضه می‌تواند دریافت نماید. مثالاً اگر ارزش بازار هر سهم 1500 واحد پول باشد ولی شرکت برای مبادله اوراق قرضه و سهام ارزش هر سهم را 2000 واحد پول اعلام کند ورقه‌قرضه‌10000 واحد پولی 5 سهم   می‌تواند دریافت کند در اینصورت ارزش مبادله‌اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام برابر است با 7500 1500=7500) * (5  واحد پولی خواهد بود. حال بر اساس این مفهوم اینگونه می‌توان اظهار داشت که اگر قیمت بازخرید هر ورقه قرضه از سوی شرکت 12000 واحد پولی نسبت به ارزش مبادله 7500 واحد پولی بیشتر خواهد بود. بعضی از متخصصین در تبدیل اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام به مقایسه قیمت بازخرید ورقه قرضه و ارزش مبادله اقدام می‌:نند و معتقدند که تبدیل اوراق قرضه به سهام زمانی میسر است که ارزش یا قیمت بازخرید بیشتر از قیمت، یا ارزش مبادله باشد وگرنه دارندگان اوراق قرضه حاضر خواهند بود با قیمت پیشنهادی وبازخریدی شرکت اوراق قرضه‌خود را به شرکت بفروشند و از تبدیل آن به سهام خودداری نمایند.

اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام برای شرکتهای انتشاردهنده و نیز خریداران آنها بعضی امتیازات بهمراه دارند. از دیدگاه شرکت انتشاردهنده اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام امتیازی که وجود دارد این است که انتشار این اوراق قرضه کاهش کمتری دردرآمدی هر سهم ایجاد می‌کند مثلاً اگر سرمایه ثبت شده یک شرکت معادل 100 میلیون واحد پول و ارزش اسمی هر سهم آن برابر 1000 واحد پول و قیمت بازار هر سهم 1500 واحد پول باشد و شرکت بخواهد معادل 50 میلیون واحد پول بر سرمایه‌خود بیفزاید و برای این منظور سهام جدید منتشر کند در این حال برای اینکه سهام جدید بخوبی و در مدت کوتاهی بفروش برسند لازم است قیمت هر سهم جدید نسبت به قیمت بازار سهام 252 واحد پول ((1500-1250=250 ارزانتر خواهد بود . تحت این شرایط برای بدست آوردن 50 میلیون واحد پول سرمایه‌جدید فروش 40000 سهم (50000000:1250=40000) کفایت می‌کند . از سوی دیگر اگر دارنده یک ورقه قرضه‌قابل تبدیل به سهام به ارزش 10000 واحد پولی بخواهد اوراق قرضه‌خود را به سهام تبدیل کند قیمت هر سهم از سوی شرکت 2000 واحد پول اعمال میشود که نسبت به قیمت سهام جدید از قرار هر سهم 1250 واحد پولی ، معادل 750 واحد پول گرانتر است . چنانچه شرکت بخواهد به جای انتشار 40000 سهم و فروش هر سهم به قیمت 1250 واحد پولی و دریافت 50 میلیون سرمایه جدید، سرمایه‌جدید را تنها از طریق تبدیل اوراق قرضه به سهام تأمین کند در اینصورت این کار با25000 سهم جدید تأمین خواهد شد(50000000;2000=25000) از آنجاکه تأمین سرمایه‌جدید یادشده از طریق انتشار اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام منتهی به افزایش کمتر سهام جدید میشودؤ یعنی 25000 سهم در مقابل 40000 سهم ، لذا اثر آن در کاهش درآمد سرانه‌هر سهم کمتر از آلترناتیو فروش سهام جدید به قیمت 1250 واحد پولی است و از این گذشته بدلیل قابل تبدیل بودن اوراق قرضه به سهام معمولاً نرخ بهره این اوراق قرضه نسبت به اوراق قرضه کمتر است.

در کشورهای غربی اغلب شرکتهایی که در حال حاضر دارای قیمت سهام کمتر در بازار بوده ولی احتمال افزایش قیمت سهام آنها در آتیه زیاد است علاقمند به انتشار اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام هستند. علاوه بر این آندسته از شرکت‌های کوچک که پتانسیل توسعه و افزایش بازار را دارند، تمایل دارند که به انتشار اوراق قرضه‌قابل تبدیل به سهام اقدام کنند. شرکتهایی که نسبت گسترش در آنها به لحاظ فعالیت زیاد است به همین ترتیب علاقمند به انتشار این قبیل اوراق قرضه هستند.

افراد و یا مؤسساتی که به خرید اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام اقدام می‌کنند معمولاً پس از مدتی انتظار و مشاهده نتایج عملکرد شرکت مربوطه در خصوص تبدیل اوراق قرضه به سهام تصمیم‌ می‌گیرند در صورتیکه عملکرد و نتایج کار شرکت موفقیت آمیز باشد این احتمال وجود دارد که بخش مهمی از صاحبان اوراق قرضه حاضر شوند جزو شرکاء و سهامداران جدید شرکت دربیایند.